فیلیوس

معرفی بازار برق و انواع بازیگران صنعت برق

بازار برق electricity market فیلیوس filioos مهندسی برق قدرت

قیمت برق مهم ترین کمیت بازار برای تمام بازیگران بازار برق می باشد. تخمین قیمت تسویه بازار، شرکت های تولید برق را قادر به تصمیم گیری های صحیح تجاری در یک محیط با عدم قطعیت بالا ساخته و دقت بالای آن به GENCOها در تعیین هر چه دقیق تر راهبرد برنامه ریزی سیستم قدرت، از جمله برنامه ریزی توسعه تولید کمک می کند. اگر میزان قیمت پیش بینی شده کمتر از مقدار واقعی باشد منجر به کمبود توسعه تولید شده و باعث کاهش خدمات و عدم پاسخگویی به تقاضای بار در آینده می گردد. از طرف دیگر اگر میزان قیمت پیش بینی شده بیشتر از مقدار واقعی باشد، سرمایه گذاری های زیادی به هدر رفته و منجر به افراط در توسعه تولید شده و در نهایت باعث ورشکستگی GENCOها می شود. همچنین مصرف کننده ها نیز می توانند با تخمین دقیق تر برق به کالایی با قیمت کمتر و کیفیت بهتر دست یابند. از طرفی، نهاد تنظیم کننده بازار برق با تحلیل صحیح قیمت برق می تواند عملکرد بازار را پایش نموده و رفتار بازار برق را در شرایط مختلف بازار بررسی و تحلیل نماید.

زمینه های ضرورت ایجاد بازار برق

زمینه های اقتصادی

بر اساس نظریات اقتصادی برای بیشینه شدن رفاه اجتماعی و رضایت عمومی، قیمت یک کالا باید با هزینه مرزی تولید آن برابر باشد. البته، اجرای عملی این اصل اثبات شده اقتصادی چندان ساده نیست برای رسیدن به این نتیجه می توان دو روند را برگزید:

  1. ایجاد ساختاری تنظیم شده و شکل گیری تولید کنندگانی کنترل شده که کالا را به بهایی برابر با هزینه مرزی و یا در حدود آن به فروش برسانند.
  2. تکیه بر این پیش فرض که تولید کننده خود همین قیمت را بر خواهد گزید. به عبارت دیگر ایجاد روندی طبیعی برای گزینش همین بها از سوی تولید کننده.

ساختار رایج صنعت برق با تکیه بر فرض نخست شکل گرفته است. به همین دلیل در ساختار سنتی برای این کالا تنها یک تولید کننده در نظر گرفته می شود. بدیهی است که اگر این تولید کننده انحصاری بهای کالای خود را برابر با هزینه مرزی تولید آن قرار دهد، نمی تواند حداکثر سود را به دست آورد. پس برای اجتناب از چیرگی این تولید کننده انحصاری بر بازار، معمولا نهاد تنظیم کننده ای به وجود می آید که این وضعیت انحصاری را کنترل و عدم تجاوز قیمت ها از مرزهای مجاز اجتماعی را تضمین می کند.

اما این ساختار، به جهت تضمینی بودن سود تولید کننده از کارآمدی مناسبی برخوردار نیست. مفهوم گزینش آزاد که در بسیاری از کشورها مهم تلقی می شود، در آن لحاظ نشده است و علاوه بر این، قدرت چانه زنی گروههای ذی نفوذ بر تنظیم مقررات بازار در جهت رسیدن به سود بیشتر در بسیاری از کشورها اثرات زیان باری داشته و در واقع به کار کرد ساختار انحصاری بر مبنای مقرراتی انجامیده است که برای سودرسانی به گروهی خاص تنظیم شده اند.

هدف نهایی از آزادسازی بازارهای برق، انگیزه اقتصادی داشتن راهی طبیعی برای رسیدن به قیمتی در حد هزینه های مرزی و البته افزایش کارآمدی (بیشینه کردن رفاه اجتماعی) بود. منظور از کارآمدی در بحث ما، تنها معنائی خاص از این واژه ای است که می توان دریافت های گوناگونی از آن داشت. در تلقی کلی اقتصادی از کارآمدی به خصوص در زمینه آزادسازی بازارهای برق، کارآمدی نه تنها به معنی بیشینه کردن رفاه اجتماعی در یک وضعیت ایستا است بلکه فرآیند پویای اصلاح ثابت هزینه های تولید را نیز در بر می گیرد. به عبارت دیگر، انتظار می رود که رقابت، نه تنها قیمت های واحد هزینه های مرزی را کاهش دهد، بلکه به بهره برداری کارآمد تراز منابع نیز بیانجامد.
به طور خلاصه، انگیزه های اقتصادی ایجاد رقابت را می توان در رسیدن به دو هدف عمده یعنی قیمت گذاری بر مبنای هزینه های مرزی و کمینه سازی هزینه های تولید جستجو کرد. با پذیرفتن این ایده اقتصادی چاره ای جز از میان برداشتن ساختار انحصاری صنعت برق باقی نمی ماند، چرا که در غیر این صورت از دارائی های اجتماعی برای جبران هزینه های یک سیستم انحصاری تحت مقررات هزینه خواهد شد.

زمینه های فنی

بهبود فناوری در حوزه های تولید برق و پردازش اطلاعات، همراه با حضور شبکه های انتقال بزرگ و به هم پیوسته، زمینه عملی شدن مقررات زدایی را فراهم آورد. در این بخش به توصیف مختصری از هر یک از این موارد پرداخته ایم.

  • نیروگاه های پربازده کوچک

در صنعت برق، مهم ترین مشخصه ساختار انحصاری از دیدگاه فن آوری، کاهش هزینه های تولید با بزرگتر شدن هر چه بیشتر نیروگاه ها است. به این ترتیب، از نظر اقتصادی برای نیروگاه های بزرگ امتیازاتی نسبت به نیروگاه های کوچک فراهم می آید که خود را به روشنی در صنعت برق نشان داده است. علاوه بر هزینه های بهره برداری ، هزینه های سرمایه ای نیروگاهها نیز (به ازای هر مگاوات) از آغاز قرن پیش تا تقریبا پایان دهه هفتاد همان قرن، روز به روز با بزرگ تر شدن هر چه بیشتر نیروگاهها کاهش یافت.

اما در دهه هشتاد، با توسعه نیروگاه های سیکل ترکیبی گازی که هم کوچک و هم پربازده بودند این روند متوقف شد. در آن زمان، برای کاهش هزینه میانگین ثابت (بر مگاوات) و رساندن آن به سطح رقابت پذیر، نیاز به حداقل ۱۰۰۰ مگاوات ظرفیت نیروگاهی بود تا به قیمت مشخص x دست یافت، اما هم اکنون می توان با یک نیروگاه سیکل ترکیبی ۱۰۰ مگاواتی و یا کمتر به این مرز از قیمت رسید.

این روند به تولید کنندگان کوچک و یا مصرف کنندگان بزرگ صنعتی این اجازه را می داد که بسیار ساده تر وارد بازار تولید شوند. در این شرایط، حفظ امتیازات هزینه ای صنعت انحصاری دشوار می نمود و دور نمای حضور تعداد زیادی بازیگر که با هزینه های پائین به تولید برق می پردازند برای توجیه رقابتی کردن بازار و مقررات زدایی، کافی به نظر می رسید.

  • خطوط انتقال ولتاژ بالا

دیگر زمینه فنی مقررات زدایی که بازارهای آزاد را توجیه می کند، وجود امکانات انتقال است. با توسعه سیستم های انتقال پربازده، تبادل قدرت الکتریکی هر چه بیشتر امکان پذیر شده است. به عنوان نمونه، اتصالات جدید بالاتر از ۴۰۰ کیلوولت میان نروژ و آلمان، امکان فنی انتقال برق میان این دو کشور را فراهم می کند و به خودی خود عنصری مهم در رقابت احتمالی میان تولید کنندگان کشورهای گوناگون به شمار می رود.

تجدید ساختار در صنعت بازار برق

تجدید ساختار، جداسازی سه عنصر صنعت برق یعنی تولید، انتقال و توزیع می باشد. در نتیجه تجدید ساختار، صنعت برق که در دوره ای طولانی با شرکت های یکپارچه با ساختار عمودی اداره می شد، دستخوش تغییرات شگرفی شده است. صنعت برق به صنعتی رقابتی و توزیع شده ای در حال تبدیل است که در آن، قدرت های بازار برق تعیین کننده قیمت برق بوده و هزینه خالص از طریق افزایش رقابت، کاهش پیدا می کند.

صنعت بازار برق فیلیوس آموزش مهندسی برق قدرت filioos

در دهه ۱۹۸۰، برخی از اقتصاددان ها بحث در این مورد که دوره مدل انحصاری به سر آمده است را آغاز کردند. آنها بیان می کردند که حالت انحصاری شرکت های برق، انگیزه عملکرد موثر را از بین برده و سرمایه گذاری های غیر ضروری را موجب شده است. این اقتصاددان ها پیشنهاد کردند در صورتی که به جای تنظیم انحصاری و سیاست های دولت، عرضه برق، هدف قوانین بازار واقع شود، قیمت ها پایین تر آمده و کل اقتصاد از این امر، بهره خواهد برد. اگر شرکت های مجاز به رقابت آزادانه برای عرضه برق باشند، سود حاصل از این رقابت، در نهایت نصیب مصرف کنندگان خواهد شد. علاوه بر آن، ممکن است شرکت های رقیب به دنبال فناوری های مختلف بروند. از این رو، کمتر احتمال دارد که مصرف کنندگان پیامدهای سرمایه گذاری های نابخردانه را متحمل شوند.

بازیگران بازار برق

تجدید ساختار در صنعت برق، نقش عناصر سنتی در ساختار یکپارچه عمودی را تغییر داده و عناصر جدیدی را با امکان عملکرد مستقل، ایجاد کرده است. عناصر بازار برق را می توان به دو مورد بهره بردار مستقل سیستم (ISO) و شرکت کنندگان در بازار، طبقه بندی کرد. در ادامه، عناصر بازار برق به طور اجمالی توصیف خواهند شد.

بازیگران بازار برق فیلیوس آموزش مهندسی برق قدرت filioos

  • بهره بردار مسنتقل سیستم

لازمه یک بازار  برق رقابتی، وجود کنترل مستقل بهره برداری شبکه است. ISO، عنصر راهبری در یک بازار توان است و اعمال آن، تعیین کننده قواعد بازار می باشد. کنترل شبکه بدون وجود ISO قابل تضمین نیست. ISO بهای انتقال را تعیین نموده، ایمنی سیستم را حفظ کرده، برنامه ریزی تعمیر را هماهنگ کرده و نقشی اساسی را در برنامه ریزی بلندمدت بازی می کند.

ISO مستقل از هر شرکت کننده بازار، اعم از مالکان انتقال، تولیدکنندگان، شرکت های توزیع و مصرف کنندگان نهایی، عمل می کند و باید امکان دسترسی آزاد غیر قابل تبعیضی را برای تمام استفاده کنندگان از سیستم انتقال فراهم آورد. یک ISO به طور طبیعی فقط تملک ابزار و تجهیزات محاسباتی مورد نیاز به منظور پایش و کنترل سیستم قدرت را در اختیار دارد. یک ISO به طور معمول، مسئولیت خود در بهره برداری از سیستم را با نقش مجری آخرین مرحله بازار  برق تلفیق می کند.

بهره بردار مستقل بازار برق فیلیوس آموزش مهندسی برق قدرت filioos

ISO، قدرت لازم را برای در مدار قرار دادن و توزیع بار برخی با تمام واحدهای تولیدی سیستم را داشته و می تواند برای حفظ ایمنی سیستم، بخشی از بارها را قطع کند (به عنوان مثال برای حذف انحراف از حدود مجاز انتقال، تعادل بین عرضه و تقاضا و حفظ فرکانس قابل قبول سیستم). همچنین، ISO این اطمینان را ایجاد می کند که سیگنال های صحیح اقتصادی به همه شرکت کنندگان در بازار برق ارسال شود که این موضوع، به نوبه خود، سبب تشویق استفاده موثر از امکانات موجود و انگیزه مناسب برای سرمایه گذاری در منابع لازم به منظور تخفیف و حذف انحرافات اشاره شده می شود.

  • شرکت های تولیدی

شرکتهای تولیدی (GENCOs)، انرژی الکتریکی را تولید کرده و به فروش می رسانند. آنها همچنین ممکن است خدماتی از قبیل تنظیم ، کنترل ولتاژ و خدمات رزرو را (که بهره بردار سیستم برای حفظ کیفیت و امنیت عرضه برق به آنها نیاز دارد)، به فروش برسانند. یک شرکت تولیدی می تواند مالکیت یک نیروگاه یا سهام نیروگاه هایی با فن آوری های مختلف را داشته باشد. شرکت های تولیدی که دارای هم زیستی با شرکت های یکپارچه با ساختار عمودی هستند برخی اوقات، تولید کنندگان مستقل توان (IPP) نامیده می شوند.

  • شرکت های انتقال

شرکت های انتقال (TRANSCOs)، مالک تجهیزاتی از قبیل خطوط، کابل ها، ترانسفورماتورها و تجهیزات جبران سازی توان راکتیو هستند. این شرکت ها از این تجهیزات براساس دستورالعمل های بهره بردار مستقل سیستم، بهره برداری می کنند. برخی اوقات، شرکت های انتقال، شرکت های تابعه ای هستند که تملک نیروگاه های تولیدی را نیز بر عهده دارند.

شبکه بازار برق فیلیوس آموزش مهندسی برق قدرت filioos

  • شرکت های توزیع

شرکت های توزیع (DISCOs)، مالکیت و بهره برداری شبکه توزیع را بر عهده دارند. در محیط سنتی، آنها دارای انحصار فروش انرژی الکتریکی به تمام مصرف کنندگان متصل به شبکه خود هستند. در یک محیط به طور کامل تجدید ساختاریافته یا مقررات زدایی شده، فروش انرژی به مصرف کنندگان، از بهره برداری و توسعه شبکه توزیع جدا می شود. در این حالت، خرده فروش ها برای ایفای فعالیت فروش انرژی به رقابت می پردازند. این خرده فروش ها ممکن است خود یک شرکت تابعه از شرکت توزیع محلی باشند.

  • شرکت های خرده فروش

خرده فروش، انرژی الکتریکی را در بازار برق عمده فروشی خریداری کرده و آن را دوباره به مصرف کنندگانی که تمایل به شرکت در بازار عمده فروشی ندارند و یا مجاز به شرکت در آن نیستند، باز فروش می کند. بعضی از خرده فروش ها، شرکت های تابعه شرکت های تولید یا توزیع هستند. به طور معمول، خرده فروش ها مجاز به تملک هیچ یک از ادوات و تجهیزات تولید توان، انتقال یا توزیع نیستند. اما در برخی بازارها، بسته به قوانین آن ممکن است یک خرده فروش مالک تجهیزات تولیدی در ابعاد کوچک باشد.

شرکت های خرده فروش در بازار برق فیلیوس filioos

  • جمع کننده ها

یک جمع کننده، عنصر یا شرکتی است که مشتریان را به صورت یک گروه خریدار با هم ترکیب می کند. گروه مذکور، توان الکتریکی و خدمات دیگر را به صورت عمده با قیمت پایین تری خریداری می کند. ممکن است جمع کننده به صورت یک کارگزار بین مشتریان و خرده فروشان عمل کند. زمانی که یک جمع کننده، توان را خریداری کرده و آن را به مشتریان، باز فروش می کند، به عنوان یک خرده فروش عمل می کند و بنابراین باید ابتدا به عنوان یک خرده فروش، واجد شرایط لازم باشد.

  • کارگزارها

کارگزار خدمات انرژی الکتریکی، عنصر یا شرکتی است که به عنوان یک واسط در بازاری که این خدمات، قیمت گذاری، خریداری و معامله می شوند، عمل می کند. یک کارگزار در تبادلات موجود نقش مستقیمی ندارد و انرژی الکتریکی را تولید با خریداری نمی کند و یا به فروش نمی رساند، بلکه معاملات بین خریداران و فروشندگان را تسهیل می کند. اگر کارگزاری علاقمند به کسب حقی در مبادلات انرژی الکتریکی باشد، به عنوان تولید کننده یا بازاریاب مطرح می شود. کارگزار، ممکن است به عنوان واسط بین GENCO، یا جمعی از شرکت های تولیدی و بازاریاب ها عمل کند.

کارگزارهای بازار برق فیلیوس آموزش مهندسی برق قدرت filioos

  • بازاریاب ها

یک بازاریاب در بازار برق، عنصر یا شرکتی است که فاقد تجهیزات تولید است و توان الکتریکی را خریداری کرده و مجددا به فروش می رساند. بازاریاب به صورت یک عمده فروش، عمل و خدمات انتقال را کسب می کند. ممکن است بازاریاب هر دو عمل بازاریابی و خرده فروشی را انجام دهد.

  • مشتریان

مشتریان، مصرف کنندگان نهایی برق هستند که در حالت مشتریان کوچک، با تسهیلات مشخصی به سیستم توزیع و در حالت مشتریان عمده، به سیستم انتقال، متصل می شوند. در ساختار یکپارچه عمودی، مصرف کنندگان، انرژی الکتریکی را از شرکتی دریافت می کنند که در آن ناحیه واقع است و مجوزهای حقوقی را برای ارائه خدمات دریافت کرده است. در محیط تجدید ساختار شده، مشتریان، دیگر مجبور به خرید هر گونه خدمات از شرکت های محلی نیستند. آنها دسترسی مستقیم به تولید کنندگان با امکان عقد قرارداد با دیگر تأمین کنندگان توان را داشته و می توانند مجموعه ای از خدمات (با سطح دلخواه قابلیت اطمینان) با بهترین ارزش کلی که نیازهای آن ها را برآورده سازد، خریداری کنند.

در ویدئوی زیر مفاهیم پایه بازار برق توضیح داده شده. به شدت توصیه می کنیم تا این ویدئو رو ببینید تا هرچه بیش تر با مفاهیم بازار برق آشنا بشید.

فیلیوس

برق قدرت

دیدگاه‌ها

*
*

    javad پاسخ

    بسیار خوب بود..من خودم دانشجوی کاردانی برقم...میدونی حقوق کارمندان iso چقدره؟

      ادمین پاسخ

      سلام
      مرسی نظر لطفتونه
      در مورد ایران که فرق داره ولی از این لینک می تونید حقوق مهندسای iso تو کالیفرنیا رو ببینید.
      https://bit.ly/2El27bT